Colofon
Zomaar een gebeurtenis uit het Kalendarium
Hoofdlijnen 1648 -1672 - Op 15 mei 1648 wordt in het raadhuis van Munster de vrede gesloten waardoor er een einde komt aan de Tachtigjarige Oorlog. Op 5 juni wordt de Vrede van Munster officieel afgekondigd in de Nederlandse steden. Van de massale volksfeesten die in veel steden worden gehouden, is in Tiel niet veel te merken.
De vrede heeft gevolgen voor de relatie tussen de de stadhouder en de regenten. Stadhouder Willem II, opvolger van Frederik Hendrik, beraamt in 1650 een staatsgreep op Amsterdam. Maar de stad, gewaarschuwd voor de aanslag, houdt zijn poorten gesloten en de staatsgreep mislukt. Kort daarop sterft Willem II aan de waterpokken.
Op verzoek van de Staten van Holland besluiten vijf gewesten af te zien van het stadhouderschap. Dat leidt tot het Eerste Stadhouderloze Tijdperk (1650 - 1672), later wel bestempeld als de jaren van 'ware vrijheid'. Raadspensionaris Johan de Witt geeft in die periode leiding aan de Republiek.
In Tiel zijn er in die jaren weinig opvallende gebeurtenissen te melden. Op kerkelijk gebied speelt in deze tijd een langslepende botsing tussen twee richtingen in de Gereformeerde Kerk. Inzet is het besluit van de Heren Magistraat om tot benoeming van een derde predikant over te gaan, hetgeen de gemoederen binnen de kerk jaren lang heftig beroerde.
In 1649 worden Tiel en omgeving getroffen door een Watersnood die ernstige schade aanricht. Naarstig wordt gezocht naar een oplossing om die telkens terugkerende wateroverlast het hoofd te bieden.
In 1659 laat de Magistraat de rechten van de stad vastleggen, een jaar later uitgegeven als 'Rechten, Coustuymen ende Gewoonten der stad Tyel'.
Net als in heel de Republiek, staan de zaken er ook in Tiel op financieel terrein niet rooskleurig voor. Renten van leningen die door de stad verstrekt zijn, worden slecht betaald. De subsidie die de stad in 1670 uit Den Haag ontvangt, wordt gebruikt voor de betaling van achterstallige renten. Er heerst armoede en er worden veel bedelaars gesignaleerd. De armenzorg is gebrekkig en ontoereikend.
In maart 1672 verklaart Engeland de oorlog aan de Republiek. Het leger trekt zich terug achter de Hollandse Waterlinie. Wanneer het Franse leger vanuit Kleef naar de Nederlanden in aantocht is, bevindt Tiel zich zonder bezetting, ammunitie en magazijn. De vestingwerken zijn in een slechte staat en de grachten liggen droog. Het wordt ook voor Tiel een rampjaar
Oorspronkelijke uitgave van het Kalendarium van TielHoofdlijnen 1648 -1672 - Op 15 mei 1648 wordt in het raadhuis van Munster de vrede gesloten waardoor er een einde komt aan de Tachtigjarige Oorlog. Op 5 juni wordt de Vrede van Munster officieel afgekondigd in de Nederlandse steden. Van de massale volksfeesten die in veel steden worden gehouden, is in Tiel niet veel te merken.
De vrede heeft gevolgen voor de relatie tussen de de stadhouder en de regenten. Stadhouder Willem II, opvolger van Frederik Hendrik, beraamt in 1650 een staatsgreep op Amsterdam. Maar de stad, gewaarschuwd voor de aanslag, houdt zijn poorten gesloten en de staatsgreep mislukt. Kort daarop sterft Willem II aan de waterpokken.
Op verzoek van de Staten van Holland besluiten vijf gewesten af te zien van het stadhouderschap. Dat leidt tot het Eerste Stadhouderloze Tijdperk (1650 - 1672), later wel bestempeld als de jaren van 'ware vrijheid'. Raadspensionaris Johan de Witt geeft in die periode leiding aan de Republiek.
In Tiel zijn er in die jaren weinig opvallende gebeurtenissen te melden. Op kerkelijk gebied speelt in deze tijd een langslepende botsing tussen twee richtingen in de Gereformeerde Kerk. Inzet is het besluit van de Heren Magistraat om tot benoeming van een derde predikant over te gaan, hetgeen de gemoederen binnen de kerk jaren lang heftig beroerde.
In 1649 worden Tiel en omgeving getroffen door een Watersnood die ernstige schade aanricht. Naarstig wordt gezocht naar een oplossing om die telkens terugkerende wateroverlast het hoofd te bieden.
In 1659 laat de Magistraat de rechten van de stad vastleggen, een jaar later uitgegeven als 'Rechten, Coustuymen ende Gewoonten der stad Tyel'.
Net als in heel de Republiek, staan de zaken er ook in Tiel op financieel terrein niet rooskleurig voor. Renten van leningen die door de stad verstrekt zijn, worden slecht betaald. De subsidie die de stad in 1670 uit Den Haag ontvangt, wordt gebruikt voor de betaling van achterstallige renten. Er heerst armoede en er worden veel bedelaars gesignaleerd. De armenzorg is gebrekkig en ontoereikend.
In maart 1672 verklaart Engeland de oorlog aan de Republiek. Het leger trekt zich terug achter de Hollandse Waterlinie. Wanneer het Franse leger vanuit Kleef naar de Nederlanden in aantocht is, bevindt Tiel zich zonder bezetting, ammunitie en magazijn. De vestingwerken zijn in een slechte staat en de grachten liggen droog. Het wordt ook voor Tiel een rampjaar
illu-
stratie
stratie
(uit het jaar 1648)
-
-
De geschiedenis van Tiel aan de hand van een jaartallenoverzicht van de oudste tijden tot en met 2000, werd in de periode 1993-2000 samengebracht in vijf ringbanden en uitgegeven onder auspiciën van de Historische Werkgroep Tiel.
Schrijversgroep: N.W.P. Beutener, G.H. Bonnet, H.M. v.d. Boomgaard, T.J.M. Born, J.G. Daalderop, J.H.F. Gelens, R. de Jongh, H.J. Kers, J.H. Landwehr, W.B.P.M. Lases, H.P.J.E. Merkelbach, F.A.M. Meijer, P.W.F. Ranshuysen, H.W. Rijneke, E.J.M. Robben, P.W. Schipper, E.J.Th.A.M.A. Smit, G. Taconis, W. Veerman, J.Ph. van Vugt.
Eindredactie: H.J. Kers en dr. E. Smit.
Foto verantwoording: J.K. Bouwhuis e.a.
Uitg. Tiel,1993-2001. ISBN 90-801668-1-2-3-4-5.
Gebeurtenissen in de periode 2001-2005 zijn later opgenomen in het Lustrumboek 2006 van de Oudheidkamer Tiel e.o. De eindredactie voor dit gedeelte van het Kalendarium berustte bij H.J. Kers, G.A. Kers-Scholten, A. Nekeman.
De periode 2006 - 2010 was (onder eindredactie van A. Nekeman) gereedgemaakt voor het Lustrumboek 2011 maar kon daarin geen plaats krijgen wegens overmaat aan kopij voor dat boek. Dit gedeelte van het Kalendarium komt wel voor op deze website.
De periode 2011-2015 is bijgehouden door E. Smit en is in december 2019 aan deze website toegevoegd. De jaren na 2015 zijn momenteel nog in bewerking.
Publicatie op internet
De digitalisering van het Kalendarium vond plaats vanaf 2015. Via internet kan hiermee de geschiedenis van Tiel vanaf het ontstaan (rond 890) tot heden worden geraadpleegd.
Opmerking Deel I van het Kalendarium ("oudste tijden") beschrijft de periode waarin Tiel nog niet als zodanig bestond. Het gaat in dit deel om bijvoorbeeld archeologische gegevens en de geschiedenis van het Romeinse Rijk in relatie tot de Betuwe. Over de periode 476-888 na Chr. zijn in het Kalendarium in het geheel geen gegevens vastgelegd.
Deel I zal mede daarom niet worden gedigitaliseerd.
Foto's en foto-verantwoording
Alle foto's kunnen vergroot worden weergegeven door ze aan te klikken.
Enkele in het verleden veel geraadpleegde fotobronnen hebben tegenwoordig een andere naam.
- Streekmuseum "De Groote Sociëteit" heet tegenwoordig "Flipje- en Streekmuseum Tiel".
- Het Stadsarchief Tiel is tegenwoordig onderdeel van het Regionaal Archief Rivierenland (RAR).
- De foto's van Jan Bouwhuis worden sinds 2015 beheerd door het RAR (aanduiding: RAR / Collectie Bouwhuis).
- De fotocollectie van H.J. Kers wordt sinds diens overlijden beheerd door E. Smit (aanduiding: Collectie Smit/Kers).